Овари (оваре, авале, авари, варри) — Батыс Африкадан шыққан, екі адам ойнайтын құмалақ «себу» ойыны. Тақтада 12 отау мен 48 құмалақ бар, 25 құмалақ жинаған жеңеді. Төменде — классикалық абапа ережесі: 9qum-дағы ойын, компьютер және жаттықтырушы дәл осылай есептейді.
▶ Овари ойнау 🎓 Жаттықтырушымен ойнау
«Овари» (oware) — Ганадағы акан халқы берген атау. Көрші елдерде дәл осы ойынды авале (awalé), авари, вари не варри деп атайды. Ол тоғызқұмалақтың, мангала мен бестемшенің туысы: құмалақты отауларға бір-бірден салып, ерекше ережемен ұтып аласыз. Жергілікті ережелер кей жерде ұсақ бөлшектерімен ерекшеленеді, сондықтан 9qum-да бір ғана, классикалық нұсқа — абапа қолданылады.
Әр ойыншының өз жағында алты отаудан тұратын қатары бар. 9qum-да сіздің қатарыңыз — төменгі, отаулар солдан оңға қарай 1–6 болып нөмірленген. Қарсыластың қатары — жоғарыда: оның 1-отауы оң жақтың жоғарғы бұрышында, 6-отауы сол жақта. Басында әр отауда 4 құмалақтан, тақтада 48 құмалақ. Ұтқан құмалақ қазаныңызға түседі — бұл тақтаның жанындағы есеп. Кезек-кезек, бір-бір жүрістен ойнайды.
Мысал: 3-отауда үш құмалақ бар. Олар 4-, 5- және 6-отауларға бір-бірден түседі, 3-отау босайды.
12 немесе одан көп құмалағы бар отау бүкіл тақтаны айналып шығады. Бұл кезде жүріс басталған отау аттап өтіледі — оған құмалақ салынбайды. Мысал: 1-отауда он екі құмалақ бар. Он бірі сіздің 2–6-отауларыңыз бен қарсыластың алты отауын толтырады, ал он екіншісі 1-отаудан аттап өтеді — ол бос қалады — да, 2-отауға түседі.
Соңғы құмалақ қайда түскеніне қараңыз. Бұл қарсыластың отауы болса және онда дәл 2 не 3 құмалақ болса, оларды қазаныңызға аласыз. 1, 4 немесе одан көп болса — алу жоқ. Өз жағыңыздан ешқашан алынбайды.
Мысал: 4-отауда төрт құмалақ бар. Олар сіздің 5- және 6-отауыңызға, сосын қарсыластың 1- және 2-отауына түседі. 2-отауда 2 еді, 3 болды — алдыңыз. 1-отауда 4 болды — ол алынбайды.
Алғаннан кейін қарсыластың алдыңғы отауына — себу одан бұрын өткен, оның 1-отауына жақын отауға — қараңыз. Онда да 2 не 3 болса, ол да алынады, шарт орындалғанша кері қарай жалғаса береді. Тізбек басқа саны бар алғашқы отауда немесе сіздің жағыңызға жеткенде үзіледі. Сондықтан қарсылас қатарына алысырақ түскен құмалақ бір жүрісте бірнеше отауды жинап алуы мүмкін.
Қарсыластың қатарында құмалақ қалмаса, оған кемінде бір құмалақ тиетіндей жүруге міндеттісіз. Құмалақ беретін жүріс бар кезде оны қайта бос қалдыратын жүріс заңсыз. Егер бірде-бір жүрісіңіз оған жетпесе, партия бітеді, ал өз жағыңыздағы құмалақ — сіздікі.
Бос қатардың өзі ойынды аяқтамайды: көбіне ойыншы өз жүрісімен өз жағын босатады, сонда оған құмалақ беру қарсыластың міндеті болады.
Үлкен шлем — қарсыластың соңғы құмалағына дейін бәрін алатын жүріс. Әр дәстүрде оған әртүрлі қарайды; 9qum-да мұндай жүріс рұқсат, бірақ ештеңе алмайды — құмалақтар түскен отауларында қалады. Алу тек одан кейін қарсылас жағында кемінде бір құмалақ қалса ғана есептеледі.
Соңғы екі жағдайда қазандар салыстырылады: көбі жеңеді, тең болса — тең ойын.
| Ойын | Тақта мен құмалақ | Алу | Жеңіс үшін |
|---|---|---|---|
| Овари (абапа) | 2×6 отау, 48 | соңғы құмалақ қарсыласта 2 не 3 жасаса, тізбекпен кері | 25 |
| Мангала | 2×6 отау және екі қазан, 48 | қарсыласта жұп сан; өз бос отауыңыз қарсы отауды алады; соңғысы қазанға түссе — тағы жүресіз | 25 |
| Бестемше | 2×5 отау, 50 | қарсыласта жұп сан; бастапқы отауда бір құмалақ қалады | 26 |
| Тоғызқұмалақ | 2×9 отау, 162 | қарсыласта жұп сан; тұздық | 82 |
«Оқу» бөлімінде тірі тақтада 15 қадамнан тұратын овари курсы бар: ережелер (себу, ұзын жүріс, алу, тізбек, жеңіс үшін 25, үлкен шлем, құмалақ беру), алғашқы тәсілдер (ұзын тізбек, қорғаныс, үлкен отау) және қалай жеңу керек. Одан кейін — овари бойынша 37 есеп.
«Жаттықтырушымен ойнау» режимінде әр жүрісіңіз бағаланады: ең жақсы жүріс, керемет, жақсы, дәлсіздік, қате немесе өрескел қате. Өрескел қатеде партия кідіреді, жаттықтырушы қауіпті көрсетіп, жүрісті қайтаруды ұсынады. Бір партияға — 3 кеңес, ал «Жаттықтырушыдан сұрау» — тәулігіне 3 сұрақ тегін (көбірек — жазылыммен).
Компьютердің 4 деңгейі бар — Жаңадан бастаушы, Әуесқой, Күшті және Шебер, — онымен ойналған партиялар тарихта сақталады. Адамдармен — Glicko-2 рейтингі бар онлайн үстелдер мен турнирлер. Кез келген позицияны «Ойын талдауы» бөлімінде ашуға болады: екі жақ үшін жүріп, өз позицияңызды қойып, ЖИ-ден кеңес сұрайсыз. Ойнау тегін, тіркелу бір минут алады.
▶ Компьютермен ойнау 📚 Оқу 🧩 Есептер
48: 12 отаудың әрқайсысында 4-тен, басында әр ойыншыда 24 құмалақ.
Сағат тіліне қарсы: өз қатарыңызбен оңға, сосын қарсылас қатарымен оңнан солға. 12 және одан көп құмалақ болса, бастапқы отау аттап өтіледі.
Жоқ. Тек соңғы құмалақ 2 не 3 жасаған қарсылас отаулары алынады. Тізбек те сіздің жағыңызға жеткенде үзіледі.
Оған құмалақ беретін жүріс жасауыңыз керек. Бірде-бір жүріс жетпесе, партия бітеді, ал өз жағыңыздағы құмалақ сіздікі болады.
48 құмалақтың 25-і керек. Екеуінде де 24-тен болса, партия тең аяқталады.
Қарсыластың барлық құмалағын алатын жүріс. 9qum-да ол рұқсат, бірақ ештеңе алмайды: құмалақтар тақтада қалады.