Қалах ойынының ережесі: қалай ойналады

🌐 Рус · Қаз · Eng

Қалах (Kalah) — екі адамға арналған манкала тұқымдас ойын: тастар ұяларға «себіледі» де, өз қалахыңа жиналады. Тақтада 12 ұя, екі қалах және 48 тас бар. Төменде — Kalah(6,4) стандарт ережесі, дәл 9qum-дағы ойын, компьютер және жаттықтырушы қолданатындай.

▶ Қалах ойнау 🎓 Жаттықтырушымен ойнау

Қалах деген не

Қалахты 1940 жылы америкалық Уильям Чемпион Африка мен Азияның көне манкала ойындары негізінде ойлап тапқан, сол түрінде ойын бүкіл әлемге тарады — оны жиі жай ғана «манкала» деп те атайды. Қалах — мангаланың, оваридің, бестемшенің және тоғызқұмалақтың туысы: тастар ұяларға бір-бірден салынады, ал ерекше ережемен алынады. Қалахтың басты ерекшелігі — өз қоймаң (қалах) және қосымша жүріс: соңғы тас қалахқа түссе, тағы жүресің.

Тақта және бастапқы орналасу

Әр ойыншының өз жағында алты ұядан тұратын қатары және қатарының оң жағында қалахы бар. 9qum-да сіздің қатарыңыз төменгі, ұялар солдан оңға қарай 1–6 нөмірленген, қалахыңыз — оң жақта. Қарсыластың қатары жоғарыда: оның 1-ұясы оң жақ жоғарыда, 6-ұясы сол жақта, қалахы — сол жақта. Басында әр ұяда 4 тас, тақтада 48, қалахтар бос. Бір-біріне қарама-қарсы тұрады: сіздің 1-ұяңыз бен оның 6-ұясы, 2-ұя мен 5-ұя және т.с.с.

Қалай жүреді

  1. Өз жағыңыздағы кез келген бос емес ұяны таңдап, ондағы барлық тасты алыңыз — ұя босайды.
  2. Келесі әр ұяға өз қатарыңызбен оңға қарай бір-бір тастан салыңыз.
  3. 6-ұяңыздың артында — сіздің қалахыңыз: тас оған да түседі. Одан әрі себу қарсыластың қатарымен жүреді — оның 1-ұясынан (оң жақ жоғарыда) 6-ұясына дейін, оның қалахы аттап өтіледі, сосын қайтадан сіздің қатарыңыз.

Мысал: 5-ұяда төрт тас. Олар 6-ұяға, сіздің қалахыңызға, қарсыластың 1 және 2-ұяларына түседі.

Ұзын жүріс: 13 тас және одан көп

Толық шеңбер — 13 орын: 12 ұя және сіздің қалахыңыз. Сондықтан 13 тасы бар ұядан соңғы тас бастапқы ұяның өзіне оралады — ол жаңа ғана босаған, демек бұл алу (төменде қараңыз). Қалахта бастапқы ұя аттап өтілмейді.

Тағы жүріс: соңғы тас қалахта

Соңғы тас дәл сіздің қалахыңызға түссе, сіз тағы бір рет жүресіз. Ол үшін 6-ұядан 1 тас керек, 5-ұядан — 2, 4-ұядан — 3, солай 1-ұяға дейін — 6. Бастапқы позицияда мұндай жүрісті 3-ұя береді: төрт тас — 4, 5, 6-ұялар және қалах. Қосымша жүрістерді тізбектеуге болады: алыстағылардың есебін бұзбау үшін қалахқа жақын ұядан бастаңыз.

Өз бос ұяң арқылы алу

Соңғы тастың қайда түскенін қараңыз. Егер бұл сіздің бос ұяңыз болса (жүріске дейін онда тас болмаған), ал қарсыдағы қарсылас ұясында тас болса, оларды өз тасыңызбен бірге қалахқа аласыз.

Мысал: 2-ұяда бір тас, 3-ұя бос, ал оның қарсысында, қарсыластың 4-ұясында бес тас. 2-ұядан жүріс тасты 3-ұяға салады — және қалахыңызға 5 + 1 = 6 кетеді.

Қарсыда бос болса — алу жоқ, тас жай ұяда қалады. Қарсыластың ұясында қанша тас болса да, ештеңе алынбайды.

Ойынның соңы және есеп

9qum-да қалахта 25 жиналғанда ойын мерзімінен бұрын тоқтатылмайды: стандарт ереже бойынша қатар босағанша ойналады — соңғы есеп әділ.

Мангаладан, овариден және тоғызқұмалақтан айырмашылығы

ОйынТақта және тасАлуСоңы
Қалах2×6 ұя және екі қалах, 48соңғы тас өз бос ұяңа — сол және қарсыдағы ұя; соңғысы қалахқа — тағы жүрісқатар босады — әркім өзінікін алады
Мангала2×6 ұя және екі қазан, 48; бірінші тас — ұяның өзінеқарсыласта жұп сан болса да48-дің 25-і; қатары босаған қарсыластың қалдығын алады
Овари2×6 ұя, 48, себуде қазан жоққарсыласта 2 не 3 болды, кері тізбек48-дің 25-і
Тоғызқұмалақ2×9 отау, 162қарсыласта жұп сан; тұздық82

Қалай жеңуге болады: 5 кеңес

  1. Алдымен қалахқа жүрістер. Қосымша жүріс ештеңе тұрмайды: тас сіздікі, жүріс өзіңізде қалады. Қалахқа жақын ұялардан бастаңыз.
  2. Қарсыластың бос ұяларын бақылаңыз. Оның бос ұясының қарсысындағы үйіндіңіз — алудың нысанасы.
  3. Өз бос ұяларыңызды оның үлкен ұяларының қарсысында ұстаңыз — алу өзінен-өзі дайындалады.
  4. Үлкен ұя жинаңыз. 13 тас шеңберді айналып, өзі алады.
  5. Соңын санаңыз. Қатар босады — әркім өзінікін алады: өз қалахыңыз бен өз жағыңыздағы тасты, қарсыластың қалахы мен оның тасын қосыңыз.

Компьютермен және жаттықтырушымен жаттығу

«Оқу» бөлімінде тірі тақтада 13 қадамнан тұратын қалах курсы бар: ережелер (себу, өз қалахың, тағы жүріс, алу, ұзын жүріс, ойынның соңы), алғашқы тәсілдер (үлкенірек алу, алдымен тағы жүріс, тізбек, қорғаныс) және қалай жеңу керек. Одан кейін — қалах бойынша 36 есеп.

«Жаттықтырушымен ойнау» режимінде әр жүрісіңіз бағаланады: ең жақсы жүріс, керемет, жақсы, дәлсіздік, қате немесе өрескел қате. Өрескел қатеде партия кідіреді, жаттықтырушы қауіпті көрсетіп, жүрісті қайтаруды ұсынады. Бір партияға — 3 кеңес, ал «Жаттықтырушыдан сұрау» — тәулігіне 3 сұрақ тегін (көбірек — жазылыммен).

Компьютердің 4 деңгейі бар — Жаңадан бастаушы, Әуесқой, Күшті және Шебер, — онымен ойналған партиялар тарихта сақталады. Адамдармен — Glicko-2 рейтингі бар онлайн үстелдер мен турнирлер. Кез келген позицияны «Ойын талдауы» бөлімінде ашуға болады: екі жақ үшін жүріп, өз позицияңызды қойып, ЖИ-ден кеңес сұрайсыз. Ойнау тегін, тіркелу бір минут алады.

▶ Компьютермен ойнау 📚 Оқу 🧩 Есептер

Жиі қойылатын сұрақтар

Қалахта қанша тас бар?

48: 12 ұяның әрқайсысында 4-тен, басында әр ойыншыда 24 тас. Басында қалахтар бос.

Қарсыластың қалахына тас салына ма?

Жоқ. Өз қалахыңызға тас жолай салынады, ал қарсыластың қалахы аттап өтіледі.

Тағы қашан жүреді?

Жүрістің соңғы тасы дәл сіздің қалахыңызға түскенде. Тағы жүрісті қатарынан бірнеше рет алуға болады.

Қарсыластың тасын қалай алады?

Соңғы тас сіздің бос ұяңызға түсуі керек, ал оның қарсысында қарсыласта тас болуы керек. Сонда олар және сіздің тасыңыз қалахыңызға кетеді.

Ойын немен бітеді?

Біреудің қатары босағанда әркім өз жағындағы тасты алады. Кімнің қалахында көп — сол жеңді, 24:24 — тең.

Мұны да оқыңыз